De apotheker van vroeger tot nu. Van kruidenier tot online leverancier

Het ambt van apotheker oftewel apothecarius, bestaat al sinds de klassieke oudheid. Het verschil met de huidige vorm is dat de inhoud van het ambt en ook de wettelijke basis voor het voeren van de ambtstitel ‘apotheker’ minder duidelijk, of totaal niet was geregeld. De toenmalige apothekers bereidden medicamenten die ze aan artsen verkochten en niet zoals nu, aan patiënten. Het onderscheid tussen het ambt van arts, apotheker en kruidenhandelaar was in de klassieke oudheid sowieso veel minder groot dan tegenwoordig het geval is. In de 12e eeuw was de poging tot genezing van een patiënt vaak nog gevaarlijker dan gewoon ‘uitzieken’. Medicijnen werden gemaakt van de meest bizarre ingrediënten en werden de meest, zullen we zeggen ‘bijzondere’ eigenschappen toegedicht. In 1240 werden er voor het eerst eisen gesteld aan de uitoefening van het beroep ‘apotheker’. Nederland kende zijn eerste beroemde apotheker onder de naam Anselmus. Hij opereerde rond 1270 vanuit een obscure kelder onder het huis van de bisschop van Utrecht. Sommigen beweren dat het een wijnkelder was. Een veronderstelling die niet zo gek is als je misschien nu zult denken.

 

Vroeger ging de vakkennis over het beroep van apotheker over van leermeester tot leerling. In veel gevallen was dat van vader op zoon. Het was vooral kennis van kruiden die een apotheker moest bezitten, omdat er voornamelijk kruiden werden gebruikt als remedie tegen pijn en ziekten. Ook moest een goede apotheker een analyse kunnen maken van verdacht eten. De meest voorkomende ziekten ontstonden destijds na het eten van bedorven voedsel in de herbergen en kroegen. Sommige kennis van deze oude apothekers is gelukkig nog steeds bewaard gebleven. De apotheker gaf bleke mensen bijvoorbeeld roestwater, met de gedachten dat zij bloedarmoede hadden en dus meer ijzer in hun bloed nodig hadden. Helemaal ernaast zaten ze niet, alleen het middel bleek erger dan de kwaal. Veel van de huidige huismiddeltjes komen ook nog uit de oude apotheek, zoals knoflook voor de spijsvertering. Er zijn echter nog veel meer kruidenremedies die de tand des tijds hebben doorstaan. Hier volgen en aantal interessante voorbeelden waar je tot de dag van vandaag nog iets aan kunt hebben:

Basilicum

In de oudheid werd het reeds gebruikt om winderigheid te verlichten, tegen vergiftiging en om de productie van moedermelk te stimuleren. Vandaag de dag wordt basilicum in veel landen gebruikt voor de behandeling van stress, diabetes en astma. Studies tonen ook aan dat basilicum antivirale en anti-kanker eigenschappen heeft. En in de zomer handig om te weten: basilicum is een insectenwerend middel.

Lavendel

Lavendel, heden ten dage vooral nog bekend om zijn geur, heeft ook anti-inflammatoire en antiseptische eigenschappen. In de oudheid werd het gebruikt als ontsmettingsmiddel. Ook lavendel is een van nature insectenwerende plant.

 

Rozemarijn

Uit studies blijkt dat het carnosinezuur in rozemarijn het risico op de ziekte van Alzheimer kan verminderen. De olie in de bloemen is ook antibacterieel en schimmelwerend.

Rozemarijn verbetert ook de bloedtoevoer naar de hersenen en kan helpen om het geheugen serieus te verbeteren.

 

Aloë vera

Aloë vera wordt al duizenden jaren gebruikt om brandwonden, snijwonden en huidinfecties te behandelen. Aloë vera helpt ook bij het verlichten van constipatie.

Ook kan het worden gebruikt voor de behandeling van brandend maagzuur, een maagzweer en het prikkelbare darm syndroom.

 

Citroentijm

Citroentijm wordt gebruikt als digestieve steun voor kinderen die last hebben gehad van maagpijn. Het werkt ook als een antibioticum en werd eeuwenlang gebruikt om wonden te behandelen. Het wordt ook gebruikt tegen schimmeltenen.

 

Zonnebloem

De zonnebloem heeft eigenschappen die kunnen helpen bij alles van verkoudheden, hoesten en koorts. Een thee gemaakt van de bladeren is bloedstelpend en een diureticum, een slijmoplossend middel en een middel om koorts te verlagen.

 

Pepermunt

Pepermunt staat erom bekend dat het hoofdpijn, huidirritatie, misselijkheid, pijn, diarree en winderigheid kan helpen kalmeren. Omdat pepermunt ook de maag kalmeert, kan het helpen bij de spijsvertering.

 

Kattenkruid

Kauwen op de bladeren van kattenkruid kan helpen tegen tandpijn. Kattenkruid heeft ook een licht kalmerend effect. Ook kattenkruidolie kan gebruikt worden als insectenwerend middel.

 

Paardenbloemen

Paardenbloemen zijn een diureticum. Het kan ook lokaal worden toegepast voor de behandeling van eczeem. Bij inwendig gebruik helpt het bij de behandeling van artritis en zelfs darmaandoeningen. De bladeren van de paardenbloem helpen om de bloedsuikerspiegel te reguleren.

De eerste kruideniers

Apothekers waren dus in feite kruideniers. Ze sloten zich dan ook aan in hetzelfde gilde. De kruidenier was oorspronkelijk de groothandelaar in specerijen, verfstoffen en kruidenwijnen. Vandaar dat het niet zo gek was dat eerdergenoemde Anselmus zijn praktijk in een wijnkelder had. Hij verkocht aan artsen, maar was daarnaast ook detaillist. Tot aan de zestiende eeuw bezaten de apothekers het monopolie op de verkoop van suiker en suikerbroden. Na de ontdekking van Amerika verkocht de apotheker ook tabak, cacao en confituren.

Suikerriet werd echter steeds vaker massaal ingevoerd, waardoor de prijzen instortten en de bereiding van suikerwerk overging in de handen van de banketsuikermakers. Marsepein kreeg tijdens de middeleeuwen een geneeskrachtig imago door het suikergehalte. In de zestiende eeuw was marsepein dan ook een product dat alleen door apothekers gemaakt mocht worden. De apotheker was niet alleen medicijnmaker en -verkoper, maar dus ook handelaar in allerlei levens- en genotsmiddelen

In de 17e eeuw waanden de apothekers zich inmiddels heel wat. Zo werden ze aangesproken met “meester” hoewel ze daar geen rechten toe hadden en zijn er oude teksten bekend waarin ze worden omschreven als gingen ze: “deftig getabberd, gemanteld en gebeft langs ‘s Heerens wegen schrijdend”.  Ze konden echter ook op flink wat kritiek rekenen. Zo was er in de tweede helft van de 17e eeuw de vermaarde geneesheer Cornelis Bontekoe die een geschrift uitgaf waarin hij ‘wel duizend misstanden in het beroep en de uitoefening van het apothekersvak kon aanduiden’. Toch nam het vertrouwen in de apothecarius, zoals hij destijds nog werd genoemd, in de loop der jaren toe. Onder andere door oprichting van een officieel gilde. Al snel mocht men het beroep alleen uitoefenen als men een degelijk examen had gedaan. Apothekers werden steeds vaker als overheidsdienaar beschouwd, vandaar dat zij hun gevel vaak sierden met een gemeentewapen en daaronder een houten salamander of de welbekende gaper.

De apotheker anno nu

In de moderne tijd is apotheker een beroep dat wettelijk beschermd is in de Wet op de Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg (Wet BIG). Als afgestudeerd apotheker kun je inmiddels vele kanten op. De meeste apothekers werken in een openbare apotheek en zorgen ervoor dat medicijnen door patiënten op de juiste manier worden gebruikt. Ze werken mee aan de ontwikkeling van medicijnen en doen onderzoek naar de werking hiervan. Hun belangrijkste taak is om patiënten in de eerstelijnsgezondheidszorg te helpen. Ze controleren of een geneesmiddel geschikt is voor een patiënt en of het geen problemen oplevert in combinatie met andere medicijnen of aandoeningen. Ze geven voorlichting en advies, bijvoorbeeld over de te verwachten bijwerkingen, en begeleiden patiënten in hun medicijngebruik.

 

De moderne apotheker werkt nauw samen met de huisarts van de patiënt en overige zorgverleners. Zo wordt voorkomen dat de patiënt een schadelijke of onjuiste combinatie van medicijnen voorgeschreven krijgt of gebruikt. In sommige apotheken worden medicijnen ook zelf bereid, als deze medicijnen niet standaard (bijvoorbeeld in dosering of vorm – tablet of drankje) gefabriceerd worden. Dit gebeurt helaas alleen steeds minder en minder omdat Big Pharma daar een stokje voor steekt. Er zijn ook zogenaamde natuurapotheken. Dit zijn erkende apotheken, welke als doel hebben om de hoogste kwaliteit natuurlijke geneesmiddelen aan te bieden.

Zij werken samen met gecertificeerde voorschrijvers van alternatieve geneeswijzen en bereiden vervolgens zelf op maat, en op natuurlijke of orthomoleculaire basis, het voorgeschreven medicijn. Door continue de voorgeschreven therapie bij de patiënt te volgen kan de specialist bepalen of het wenselijk is de therapie te herhalen of bij te stellen. Door deze werkwijze – bereiding op maat op voorschrift van een specialist – streeft de natuurapotheek ernaar de patiënt zo snel mogelijk terug te brengen in een gezonde balans van lichaam en geest.

 

Naast de reguliere of de natuurapotheek heb je ook nog de apothekers die direct in ziekenhuizen werken of wetenschappelijk onderzoek doen. Zij beoordelen nieuwe geneesmiddelen en registreren de bijwerkingen voor het op de markt komt.  Naast onderzoek en analyse, ontwikkeling en toetsing van nieuwe producten, bereiden zij op industriële schaal nieuwe producten. Wist je dat er ook apothekers werken in de cosmetica- en de levensmiddelenindustrie? Of bij bedrijven die medische hulpmiddelen ontwikkelen?

Magistrale bereiding

Behalve de natuurapothekers is er ook een groeiende groep reguliere apothekers die zich verzet tegen de almaar stijgende medicijnprijzen. Een manier om die prijzen in te dammen, is om apothekers vaker zelf medicijnen te laten maken. Zij hebben het echter niet makkelijk want de reguliere regels zijn vaak onduidelijk en fabrikanten van Big Pharma dreigen snel met rechtszaken. De soorten en vormen medicijnen die deze groeiende groep zich verzettende apothekers maken verschillen: sommige medicijnen worden op maat gemaakt voor een enkele patiënt, andere worden door meer patiënten gebruikt. Zodra bekend is dat een apotheker bereid is om zelf medicijnen te maken voor patiënten die de reguliere medicijnen niet kunnen betalen, zien ze een groeiende groep mensen die zich hiervoor aanmelden. Vaak kost een zelfgemaakt medicijn namelijk slechts één vijfde van de reguliere kosten. Op dit moment houden zo’n 250 van de 2000 Nederlandse apotheken zich nog bezig met dit zogenaamde ‘magistrale bereiden’. Als de patiënt geen pillen kan of wil slikken, kan de apotheker er bijvoorbeeld een zetpil van maken. Het risico blijft echter groot. Als de fabrikant een rechtszaak aanspant kan een kleine apotheek daar financieel niet tegenop boksen. Wel blijken sommige advocaten de apothekers pro deo bij te willen staan en zijn sommige patiënten een noodfonds gestart door middel van crowdfunding. De fabrikanten zijn namelijk niet heel transparant over de ontwikkelkosten die het op de markt brengen van een nieuw medicijn met zich meebrengt en denken daarom ongestraft een medicijn een meervoud van de kosten voor productie en onderzoek te kunnen rekenen. Daarmee heeft het weinig meer te maken met de gezondheid van de patiënt, maar alles met de financiële winst.

De apotheker van de toekomst

 

Je ziet het tegenwoordig steeds vaker. De apotheker online. Scan het recept van je huisarts, plaats je bestelling en voilà, één werkdag later vind je jouw medicijnen in de brievenbus. Er liggen echter wel een paar nadelen van deze service op de loer. Bijvoorbeeld:

 

  • Voorlichting over gebruik (in combinatie met andere medicijnen) is afwezig of gebrekkig.
  • Er gaat vaak iets mis met de bezorging. Bestellingen komen niet aan of ze zijn verkeerd bezorgd.
  • Er is vaak te weinig aandacht voor de beveiliging van persoonlijke gegevens.
  • De medicijnen zijn vaak duurder omdat je verzendkosten moet betalen.
  • Er is weinig voorlichting.
  • En last but not least, misbruik is nog relatief eenvoudig.

Gemak voorop

Het eerste belangrijke voordeel van online medicijnen shoppen is de mogelijkheid om snel de benodigde medische producten te vinden met behulp van je zoekbalk. Ten tweede worden alle medicijnen en medicijnen in groepen gesorteerd op basis van hun doel, waardoor je ook medicijnen kunt vergelijken en een keuze kunt maken. Je kunt dus met slechts een paar klikken jouw bestelling plaatsen. Dit bespaart veel tijd en moeite en eventuele vragen worden in de meeste gevallen snel beoordeeld en beantwoord door een online manager.

 

Er wordt nog meer van je tijd bespaard want online apotheken hebben geen wachtrijen. Je kunt deze bron op elk gewenst moment gemakkelijk thuis of op kantoor bezoeken. Je plaatst alleen de bestelling en deze wordt door de koerier op de aangegeven plaats afgeleverd. Bovendien zijn de prijzen in online apotheken vrij laag, omdat het niet nodig is om geld uit te geven aan het huren van panden, magazijnen en het onderhouden van enorm personeel, waaronder verkopers. Door het wegvallen van deze kosten, kan de eigenaar lagere prijzen voor geneesmiddelen vaststellen.

Gevaar van zelfmedicatie

De verleiding om aan zelfmedicatie te doen is echter groot. Door online drugs te kiezen, want dat is het immers gewoon, is de controle weg of makkelijk te omzeilen. Je hoeft niet meer naar de arts te gaan en de instructies voor het medicijn zijn te vinden op internet (in online apotheken) of forums waar gebruikers vertellen over hun ervaring met het gebruik van dit of dat medicijn. Door zelfmedicatie te beoefenen, kan je echter onherstelbare schade aan je gezondheid veroorzaken, vooral als het gaat om krachtige medicijnen zoals benzodiazepinen. Ook deze zijn met een kleine Google search makkelijk online te vinden.


Daarnaast moet je blijven opletten voor schimmige webwinkels die enkel profijt van je willen maken. Zo zijn er verschillende bedriegers online die bijvoorbeeld opengemaakte medicijnverpakkingen verkopen, nepartikelen aanbieden of zelfs medicatie die over de datum is. Het blijft daarom voorlopig nog beter om naar je arts of natuurgeneeskundige te gaan en je de juiste medicijnen in de juiste hoeveelheid en combinatie voor te laten schrijven. De meeste praktijken bieden daarbij wel het gemak van herhaalrecepten aan, waardoor je niet voor een vernieuwing steeds weer terug naar de dokter moet. Ook is het bij veel moderne apotheken mogelijk om je medicijnen thuis te laten bezorgen. Echter een bezoek aan de apotheek blijft voorlopig nog de beste manier om je goed en grondig voor te laten lichten over je medicijngebruik en algemene gezondheid.

Geschreven door Melanie Thijm

About Post Author