De spijsvertering, van mond tot kont

Uitgelichte kopjes

Het woord ‘spijsvertering’ geeft exact aan wat het betekent: de vertering van de spijzen die we tot ons nemen. De spijsvertering begint direct in de mond en eindigt (als het goed is) in de toiletpot. Het voedsel legt een weg af door het spijsverteringskanaal, van de mond- en keelholte via het strottenhoofd en de slokdarm naar de maag en de dunne en dikke darm. Het laatste stukje van de dikke darm is de endeldarm, daar verlaat de gevormde ontlasting het lichaam. Ook de alvleesklier, de lever en de galblaas zijn betrokken bij de spijsvertering en zullen in deze brochure de revue passeren.

Het gehele spijsverteringskanaal is bedekt met bindweefsel, slijmvliezen en spierlagen, in ieder gedeelte net weer even anders van samenstelling. Er vindt voortdurend uitwisseling plaats tussen de binnenwereld, ook wel het interne milieu van het lichaam genoemd, en de buitenwereld. Het spijsverteringskanaal wordt niet tot het interne milieu gerekend. Het maakt de vertaalslag en transformeert het voedsel, de dranken en de medicijnen die we tot ons nemen zodanig, dat het veilig opgenomen kan worden in het binnenste van ons lichaam.

Vanuit de westerse geneeskunde worden organen als zuiver fysieke structuren met een concrete functie gezien. In de Traditionele Chinese Geneeskunde (TCG) daarentegen worden de organen en hun functies veel breder beschouwd. De TCG kijkt ook naar de energetische functie van de organen, die samenhangen met de seizoenen en hun kenmerkende elementen. Een emotionele blokkade of disbalans kan fysieke klachten geven. Pas als je daar zicht op krijgt en het op gaat lossen, verdwijnt de klacht. Dit geldt ook voor spijsverteringsklachten. Bij ieder orgaan wordt daarom ook kort het bijpassende element beschreven en welke emotie bij het betreffende orgaan hoort.

De mond en keelholte: het eerste
verteringsmoment

De vertering begint eigenlijk al voordat je daadwerkelijk eet. De zintuigen nemen het voedsel waar. Als deze waarnemingen aangenaam zijn, maakt je mond speeksel aan, het water loopt je dan in de mond. Speeksel bestaat uit water, zouten, slijmstoffen om makkelijk door te kunnen slikken en spijsverteringsenzymen. Spijsverteringsenzymen zijn nodig om de koolhydraten, eiwitten en vetten in kleine eenheden te splitsen: koolhydraten in enkelvoudige suikers, eiwitten in aminozuren en vetten in vetzuren. In de mond zijn enzymen aanwezig die een begin maken met de koolhydraat- en vetvertering. Ook bevat speeksel een enzym dat in staat is om meegekomen bacteriën, die potentieel schadelijk zijn, te doden. Des te langer je kauwt (minimaal 15 keer per hap), des te beter verloopt de vertering verderop in het lichaam.
Ook in de keel wordt slijm gevormd, dat er samen met de spieren in de mond- en keelholte voor zorgt dat het voedsel doorgeslikt kan worden. De aansturing hiervan vindt plaats in het slikcentrum, dat zich in de hersenstam bevindt. De mond en keelholte tezamen worden ook wel de voordarm genoemd.

De slokdarm als transporteur

De slokdarm is een buis van ongeveer 26 cm die het voedsel van de mond naar de maag vervoert. Hij heeft meerdere spierlagen en aan de onder- en bovenkant een sluitspier, die terugvloeien voorkomt. De slokdarm bezit een krachtige peristaltiek, hierdoor wordt de spijsbrok voortgestuwd en voor de maagpoort afgeleverd. Ook wordt er opnieuw slijm afgegeven.

De maag voor opslag en eiwitvertering

De maag kun je zien als een tijdelijke opslagruimte die omringd wordt door drie lagen krachtige spieren. De spieren zorgen voor het kneden van het voedsel en het mengen met maagsap. Het maagsap wordt afgescheiden door het maagslijmvlies en is beslist extreem zuur te noemen (pH van 1 tot 3). Het bestaat onder andere uit zoutzuur (dat verantwoordelijk is voor de zuurtegraad van maagsap), slijm en eiwitsplitsende enzymen. Het bevat ook de zogeheten intrinsieke factor, een stofje dat noodzakelijk is om vitamine B12 naar de darmen te vervoeren. Het zoutzuur doodt schadelijke bacteriën die zich nog in het voedsel bevinden. Het slijm heeft een beschermende functie voor de maagwand. In de maag zijn verschillende soorten goedaardige bacteriën actief, die het zoutzuur kunnen weerstaan. Ook verschillende mineralen (ijzer, zink, calcium en sommige magnesiumverbindingen) en folaat (B11) zijn voor hun vertering en opname afhankelijk van maagzuur. De zure spijsbrij verlaat de maag in kleine porties en komt in het eerste gedeelte van de twaalfvingerige darm terecht. Er zijn ook verschillende hormonen betrokken bij de regulering van maagsapafgifte, de maagbewegingen en de maaglediging.

De alvleesklier: de buikspeekselklier

Men noemt de alvleesklier soms ook wel de buikspeekselklier. Zodra voedsel de maag bereikt, wordt door de maagwand het hormoon gastrine aangemaakt, wat het afscheiden van maagsap bevordert en de pancreas seint tot het afgeven van sap. Dit pancreassap bestaat uit verschillende enzymen en mineralen die nodig zijn in de twaalfvingerige darm voor de splitsing van zowel koolhydraten als eiwitten en vetten. Het alkalische natriumbicarbonaat dat zich in het pancreassap bevindt is van belang voor het neutraliseren van de zure brij die de maag verlaat en in de dunne darm terechtkomt.

De maag en alvleesklier energetisch bekeken

De energie van de maag en alvleesklier is verbonden met de nazomer. De nazomer is een tijd van oogsten. Het hoort bij het aarde-element. Verwerken, verteren en datgene wat voedend is in je opnemen. Daarmee is het ook verbonden met genieten, want genieten is gevoed worden in de diepste zin van het woord. Is het aarde-element verzwakt, dan ben je gevoeliger voor piekeren. Andersom kan natuurlijk ook: als je veel piekert of bezorgd bent, dan kan dat je aarde-element verzwakken en dat kan maagklachten geven. Je zit niet voor niets ‘ergens mee in je maag’.

De lever en galblaas: galproductie en opslag voor de spijsvertering

De lever is het belangrijkste stofwisselingsorgaan van het lichaam, met gemiddeld 1700 functies. Voor wat betreft de spijsvertering is vooral de galproductie van belang. Levercellen scheiden de hele dag gal uit, dat in de galblaas wordt geconcentreerd en opgeslagen. Gal is extreem bitter en groenachtig van kleur. Het zorgt voor de bruine kleur van ontlasting. Ontkleurde ontlasting wijst op een te lage galproductie of op een geblokkeerde galstroom. Een belangrijke functie van gal is het omzetten van vetten in kleine vetbolletjes. De vetsplitsende enzymen kunnen dan beter hun werk doen. Ook kunnen de microscopisch kleine vetdeeltjes met water vermengd worden (in tegenstelling tot grotere vetdeeltjes), waardoor opname door de darmwand en transport door het bloed mogelijk is.

De lever en galblaas energetisch bekeken

De energie van de lever en galblaas is verbonden met de lente en met het houtelement. De lente vertegenwoordigt een fase waarin het leven zich wil ontvouwen zoals het bedoeld is. Er is een sterke drang om tot ontplooiing te komen, te ontdekken, te groeien. Als gevolg zijn er heftige emoties, zoals frustratie en woede, wanneer dat niet lukt en de levensstroom blokkeert. Frequente of juist onderdrukte boosheid kan zijn weerslag hebben op de energie en uiteindelijk ook op de fysieke werking van je lever en galblaas. Uitdrukkingen als ‘gal spuwen’ en ‘iets op je lever hebben’ getuigen er van dat deze wijsheden ook in het westen al langer bekend zijn.

De dunne darm: vertering en opname

De dunne darm bestaat uit drie delen: de twaalfvingerige darm, de nuchtere darm en de kronkeldarm. Samen zijn ze zo’n zes meter lang. Dankzij plooien in het darmslijmvlies en de aanwezigheid van darmvlokken op de plooien heeft de dunne darm een sterk vergroot werkzaam oppervlak.
In de twaafvingerige darm wordt een sap afgescheiden met verteringsenzymen en daar wordt gal afkomstig van de galblaas en pancreassap afkomstig van de alvleesklier aan toegevoegd. De sappen zijn alkalisch, het maakt de zure voedselbrij basisch door de aanwezigheid van natriumbicarbonaat. In het licht alkalische milieu kunnen alle enzymen optimaal hun werk doen. Ook hier zijn weer regulerende hormonen bij betrokken. Alle processen zijn nauwkeurig op elkaar afgestemd, dus je kunt je wel voorstellen dat als één onderdeel niet goed verloopt, alle andere processen ook spaak lopen. In de dunne darm worden veruit de meeste voedingsstoffen opgenomen. In het gehele dunne darmkanaal zijn goedaardige bacteriën aanwezig, in wisselende samenstelling en in toenemende mate. Na zeven tot negen uur verlaat het voedsel de dunne darm en komt in de dikke darm terecht.

De dunne darm energetisch bekeken

De energie van de dunne darm is verbonden met de zomer. De zomer vertegenwoordigt overvloed en volle wasdom. Het is het vuurelement, verbonden met het hart en met bezieling. Maar ook met het vuur van de spijsvertering. Vind je het moeilijk om echte blijdschap te voelen of om liefde en compassie te hebben voor jezelf en anderen? Dan kan het zijn dat je vuurelement uit balans is, wat kan resulteren in een verzwakte energie van de dunne darm. Waardoor je darmklachten kunt krijgen en de opname van voedingsstoffen verstoord raakt.

De dikke darm: waar ontlasting plaatsvindt

Het laatste gedeelte van het darmkanaal wordt bevolkt door miljarden bacteriën, zo’n 400 verschillende soorten. Ze helpen met het verwerken van de laatste voedselresten, die in de maag en dunne darm niet verteerd konden worden. In de dikke darm worden water en mineralen zoals kalium opgenomen. Ook stoffen zoals vitamine K en afvalproducten die gemaakt zijn door de microbiota (darmflora) worden in de dikke darm geabsorbeerd.
Het restant van de vertering bereikt na ongeveer 24 uur de endeldarm en na dertig tot honderdtwintig uur verlaat dit het lichaam.

De dikke darm energetisch bekeken

De energie van de dikke darm is verbonden met de herfst en het metaalelement. De herfst vertegenwoordigt het elementaire principe van loslaten. Zaken die niet langer voedend of dienstbaar voor je zijn, dienen teruggegeven te worden aan het leven. Het proces daar naartoe gaat vaak gepaard met rouw en verdriet. Dit zijn dan ook de emoties die, als ze onderdrukt of chronisch worden, dikke darmproblemen kunnen geven.

Wij formuleerden 13 vuistregels voor een optimale spijsvertering. Lees ze hier.
Lees hier over Het FODMAP Dieet: dé oplossing bij darmaandoeningen? – Nano Mineralen
Lees ook Hooikoorts natuurlijk behandelen? Begin in je darmen – Nano Mineralen
Leaky gut – Nano Mineralen
Last van opgeblazen buik ? Verminder je gluten! – Nano Mineralen

Geschreven door Terah Afke Beek

Was dit artikel nuttig?